शिक्षक पालक यांच्यासाठी 

विद्यार्थ्यांची शालेय उपस्थिती वाढवण्यासाठी ५ प्रभावी आणि नाविन्यपूर्ण उपाय

 १. आनंददायी आणि उपक्रमशील शिक्षण (Activity-Based Learning)

केवळ पुस्तकी ज्ञानाऐवजी वर्गात खेळ, संगीत, नाटक, डिजिटल तंत्रज्ञान आणि सोपे प्रयोग यांचा वापर करावा. जेव्हा शाळेत काहीतरी नवीन शिकायला आणि करायला मिळते, तेव्हा मुले स्वतःहून उत्साहाने शाळेत येतात.

टीप: आठवड्यातून किमान एक दिवस 'नो बॅग डे' (No Bag Day) ठेवून त्या दिवशी केवळ कला, क्रीडा आणि नाविन्यपूर्ण उपक्रम घ्यावेत.

२. 'स्टार ऑफ द वीक' आणि डिजिटल हजेरी कार्ड

उपस्थितीसाठी शिक्षेऐवजी प्रोत्साहन देणारी यंत्रणा उभारावी.

• महिन्यातून किंवा आठवड्यातून १००% उपस्थिती राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे 'स्टार ऑफ द वीक' म्हणून कौतुक करावे.
• त्यांना छोटी भेटवस्तू (उदा. रंगीत पेन्सिल, शाबासकीचे कार्ड) किंवा वर्गाचा 'कॅप्टन' होण्याची संधी द्यावी. यामुळे इतर विद्यार्थ्यांनाही नियमित येण्याची प्रेरणा मिळते.

३. पालक-शिक्षक डिजिटल संवाद आणि व्हॉट्सॲप अलर्ट

अनेकदा पालकांना आपला मुलगा शाळेत पोहोचला आहे की नाही हे माहीत नसते.

• शाळा सुरु झाल्यानंतर विद्यार्थी अनुपस्थित असल्यास 'ऑटोमेटेड एसएमएस' किंवा व्हॉट्सॲप मेसेज पालकांना पाठवण्याची व्यवस्था करावी.
• पालकांशी केवळ तक्रारींसाठी नव्हे, तर मुलांच्या चांगल्या प्रगतीचे कौतुक करण्यासाठीही संवाद साधावा, ज्यामुळे पालकांचा शाळेवर विश्वास वाढेल.

४. 'मित्र-मैत्रीण' (Buddy System) योजना

मागासलेले किंवा वारंवार गैरहजर राहणारे विद्यार्थी शोधून त्यांचा एक 'बडी' (मित्र/मैत्रीण) बदलावा, जो नियमित शाळेत येतो.

• नियमित येणाऱ्या विद्यार्थ्यावर आपल्या मित्राला/मैत्रिणीला सोबत शाळेत घेऊन येण्याची जबाबदारी द्यावी.
• यामुळे मुलांमध्ये आपुलकीची भावना निर्माण होते आणि एकमेकांसाठी का होईना, ती नियमित शाळेत येऊ लागतात.

५. आकर्षक शालेय वातावरण आणि पोषण आहार

शाळेचा परिसर, स्वच्छता आणि तिथली संसाधने आकर्षक असावीत.

• आकर्षक बोलक्या भिंती: वर्गाच्या भिंतींवर सुंदर आणि शैक्षणिक चित्रे असावीत.
• गुणवत्तापूर्ण माध्यान्ह भोजन: रोजच्या जेवणात विविधता आणि मुलांच्या आवडीनुसार चवदार, पौष्टिक आहार असावा. स्वच्छ पिण्याचे पाणी आणि मुला-मुलींसाठी वेगळे, स्वच्छ शौचालय या मूलभूत सुविधा हजेरी वाढवण्यात मोठी भूमिका बजावतात.

 जेव्हा मुले शाळेला 'ज्ञानाची शाळा' न मानता 'आनंदाचे ठिकाण' मानू लागतील, तेव्हा उपस्थिती वाढवण्यासाठी वेगळे प्रयत्न करावे लागणार नाहीत!

प्रदीप रवलेकर, कराड